Zoeken

Wetenschappelijke integriteit

Als geweten van de wetenschap in Nederland houdt de KNAW zich bezig met de ethische aspecten van wetenschappelijk onderzoek.

Goed gedrag in de wetenschap

De KNAW maakt zich sterk voor goed wetenschappelijk gedrag. De Notitie wetenschappelijke integriteit (met NWO en VSNU, 2001) gaf een voorzet voor procedures die nu bij universiteiten, NWO en KNAW zijn ingevoerd. Zo moet elke instelling een vertrouwenspersoon en een vertrouwenscommissie aanstellen. De klager kan vervolgens terecht bij het Landelijk Orgaan Wetenschappelijke Integriteit (LOWI), waarvan het onafhankelijke secretariaat bij de KNAW is gehuisvest.

De ontwikkeling in de wetenschap en het belang van wetenschappelijke integriteit vroegen om een meer fundamentele beschouwing van De Nederlandse Gedragscode Wetenschapsbeoefening (pdf) uit 2014. Daarom is begin 2016 de adviescommissie ‘Verkenning herziening Nederlandse Gedragscode Wetenschapsbeoefening’ ingesteld met de taak (pdf) te verkennen in hoeverre de Gedragscode voldoet aan de eisen die aan een dergelijke code kunnen worden gesteld en of het wenselijk is de code te herzien. Dit resulteerde eind juni 2016 in het Adviesrapport Commissie Verkenning Herziening Gedragscode Wetenschapsbeoefening.

VSNU, KNAW, NWO, NFU, TO2 en VH hebben op basis van de aanbevelingen uit dit rapport een nieuwe Gedragscode op laten stellen, die in oktober 2018 is verschenen.

Nationale en internationale normen van wetenschappelijke integriteit

Landelijk Orgaan Wetenschappelijke Integriteit (LOWI)

Het Landelijk Orgaan Wetenschappelijke Integriteit (LOWI) is een onafhankelijk adviesorgaan dat in 2003 is ingesteld door de KNAW, NWO en de VSNU. Het LOWI adviseert de besturen van de bij het LOWI aangesloten instellingen over mogelijke schendingen van wetenschappelijke integriteit.

Het LOWI neemt uitsluitend een verzoek in behandeling nadat de instelling waar de schending zou hebben plaatsgevonden, een (voorlopig) besluit heeft genomen.

Jonge onderzoekers

Om jonge onderzoekers bewust te maken van wat er fout kan gaan in de wetenschapsbeoefening maakte de KNAW de brochure Wetenschappelijk onderzoek: dilemma’s en verleidingen. Daarin komen onderwerpen aan de orde als vertrouwen, bedrog en zelfbedrog, zorgvuldigheid en nalatigheid, volledigheid en selectiviteit, concurrentie, auteurschap.

Omgaan met onderzoeksgegevens

Mede vanwege de recente fraudegevallen bracht de KNAW in het najaar van 2012 advies uit over de in verschillende wetenschapsgebieden bestaande praktijken op het gebied van gegevensverzameling, de normen die onderzoekers daarbij hanteren, en mogelijke verbeteringen daarin.

Opdrachtonderzoek

Een probleem dat de KNAW afzonderlijk heeft aangepakt, is het contractonderzoek. Onderzoekers lopen tegen problemen aan op het gebied van vrijheid van onderzoek, niet alleen bij onderzoek voor bedrijven, maar ook bij opdrachten van de overheid. Wetenschap op bestelling uit 2005 bevat onder meer een door opdrachtnemer en -gever te tekenen Verklaring van wetenschappelijke onafhankelijkheid (pdf), die de onderzoekers bescherming biedt tegen druk van opdrachtgevers.

Belangenverstrengeling

De wetenschap is gebaat bij samenwerking met bedrijfsleven, overheid en maatschappelijke instanties. Maar door nauwe samenwerking kunnen wetenschappers op verschillende niveaus verweven raken met die partijen, en kunnen wetenschappers onderling tegengestelde belangen hebben.

De KNAW, KNMG en de Gezondheidsraad hebben in 2012 een Code over omgaan met belangenverstrengeling opgesteld die door vele organisaties is ondertekend. Belangen van deskundigen die bijvoorbeeld deel uitmaken van wetenschappelijke en adviescommissies worden via de Code openbaar gemaakt om belangenverstrengeling en daarmee oneigenlijke beïnvloeding te voorkomen.

De organisaties die de Code hebben ondertekend onderkennen dat iedereen belangen heeft en dat deze, in plaats van ontkend juist zichtbaar en controleerbaar gemaakt moeten worden.

Klachtenregeling Wetenschappelijke Integriteit KNAW

De KNAW heeft een regeling voor het melden van (de verdenking van) schending van wetenschappelijke integriteit  binnen haar onderzoeksorganisatie. De regeling geldt voor KNAW-medewerkers, maar ook voor anderen met een klacht over schendingen van wetenschappelijke integriteit door (ex-)werknemers van de KNAW. Zie de KNAW-website voor meer informatie.

Gerelateerde websites